Kabızlık, yalnızca birkaç gün tuvalete çıkamamak anlamına gelmez. Dışkının sert olması, tuvalette zorlanma, tam boşalamama hissi ve bağırsak hareketlerinin kişinin normalinden daha seyrek hâle gelmesi de kabızlıkla ilişkili olabilir. Haftada üçten az bağırsak hareketi kabızlığın değerlendirilmesinde kullanılan ölçütlerden biridir. [1]
Yoğun iş temposu, az su içmek, sebze ve meyveyi ihmal etmek, günün büyük bölümünü oturarak geçirmek veya tuvalet ihtiyacını ertelemek bağırsak düzenini etkileyebilir. Kabızlığın geçmesi için yalnızca tek bir çay veya ürün aramak yerine beslenme, sıvı, hareket ve tuvalet alışkanlıkları birlikte değerlendirilmelidir.
Kabızlık, bağırsak hareketlerinin seyrekleşmesi veya dışkılamanın zorlaşması durumudur. Kişi her gün tuvalete çıkmadığında mutlaka kabız sayılmaz; bağırsak düzeni kişiden kişiye değişebilir. Ancak haftada üçten az dışkılama, sert dışkı, fazla ıkınma ve tam boşalamama hissi kabızlık belirtileri arasında yer alabilir. [1][2]
Örneğin normalde her gün tuvalete çıkan biri son iki haftada üç günde bir çıkmaya başladıysa ve dışkılama sırasında belirgin zorlanıyorsa bu değişiklik önemlidir. Buna karşılık yıllardır iki günde bir rahat biçimde tuvalete çıkan bir kişinin düzeni normal olabilir.
Kabızlık kısa süreli olabileceği gibi uzun süre devam edebilir. Seyahat, beslenme değişikliği veya hareketsizlik geçici kabızlığa neden olabilir. Uzun süren veya tekrarlayan kabızlıkta altta yatan neden değerlendirilmelidir.
İçindekilere dönKabızlık çoğu zaman günlük alışkanlıklarla ilişkilidir ancak bazı hastalıklar ve ilaçlar da bağırsak hareketlerini etkileyebilir. Yetersiz lif ve sıvı tüketimi, fiziksel aktivite azlığı ve tuvalet ihtiyacını ertelemek sık karşılaşılan nedenlerdir. [2]
Kabızlığa katkıda bulunabilecek durumlar şunlardır:
Örneğin bütün gün masa başında çalışan, kahvaltıyı poğaçayla geçiştiren, öğle yemeğinde sebze tüketmeyen ve yalnızca birkaç bardak su içen biri bağırsak hareketlerinin yavaşladığını fark edebilir. Böyle bir durumda yalnızca akşam bitki çayı içmek yerine günün tamamındaki düzen değiştirilmelidir.
İçindekilere dönKabızlığın giderilmesinde ilk adım çoğu zaman lif tüketimini, sıvı alımını, fiziksel aktiviteyi ve tuvalet alışkanlığını düzenlemektir. NIDDK, kabızlığın birçok kişide yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde ilaçlarla yönetilebileceğini belirtmektedir. [3]
Kabızlık için uygulanabilecek temel adımlar şunlardır:
Özellikle kahvaltıdan sonra bağırsak hareketleri artabilir. Sabah aceleyle evden çıkan kişiler tuvalet ihtiyacını sürekli ertelediğinde zamanla bu doğal sinyali daha az fark edebilir. Kahvaltı sonrasında birkaç dakikayı sakin biçimde tuvalete ayırmak yararlı bir alışkanlık oluşturabilir.
Lif tüketimi bir anda çok fazla artırılmamalıdır. Hızlı artış gaz, şişkinlik ve karın rahatsızlığı oluşturabilir. Sebze, meyve, baklagil ve tam tahıllar kademeli biçimde beslenmeye eklenmelidir.
İçindekilere dönBağırsak düzenini destekleyen besinlerin ortak özelliklerinden biri lif içermeleridir. Lif dışkının hacmini ve yapısını etkileyebilir. Ancak lifin etkili olabilmesi için yeterli sıvı alınması da önemlidir. Kabızlıkta beslenme düzeni sebze, meyve, tam tahıl ve baklagiller açısından değerlendirilmelidir. [4]
Bağırsak hareketlerini destekleyebilecek besinler şunlardır:
Meyveleri yalnızca suyunu içmek yerine posasıyla tüketmek daha fazla lif sağlar. Örneğin portakal suyu yerine portakalın kendisini yemek, bağırsak düzeni açısından daha avantajlı olabilir.
Kuru meyveler pratik olsa da porsiyonları küçüktür ve yoğun enerji içerir. Bir kase dolusu kuru kayısı tüketmek yerine birkaç adet kuru meyveyi su ve dengeli beslenmeyle birlikte değerlendirmek daha uygundur.
İçindekilere dönLif, sindirim sisteminde tamamen parçalanmayan bitkisel bileşenlerden oluşur. Bazı lif türleri su tutarak dışkının daha yumuşak ve hacimli olmasına yardımcı olabilir. Bu durum dışkının bağırsakta ilerlemesini kolaylaştırabilir.
Ancak lif tüketimini artırıp su tüketimini değiştirmemek bazı kişilerde şikâyetleri artırabilir. Özellikle lif takviyeleri yeterli sıvıyla kullanılmalıdır. Bağırsak tıkanıklığı, yutma güçlüğü veya belirli sindirim hastalıkları bulunan kişiler lif ürünlerini sağlık uzmanına danışmadan kullanmamalıdır.
Lif miktarını artırırken şu yöntem uygulanabilir:
Bağırsakların yeni lif miktarına uyum sağlaması zaman alabilir. İlk günlerde hafif gaz veya şişkinlik oluşabileceği için artış kademeli yapılmalıdır.
İçindekilere dönKarnıyarık otu tohumu kabuğu, psyllium veya ispaghula adıyla da bilinen çözünür lif kaynağıdır. Suyla temas ettiğinde şişerek jel benzeri bir yapı oluşturur. Bu yapı dışkının hacmini ve yumuşaklığını artırarak bağırsak hareketlerini destekleyebilir.
Psyllium içeren lif ürünleri kabızlık tedavisinde kullanılan hacim artırıcı seçenekler arasındadır. NIDDK, bazı durumlarda psyllium gibi lif takviyelerinin sağlık uzmanı tarafından önerilebileceğini belirtmektedir. [5] NHS kaynakları da ispaghula kabuğunun yüksek lifli bir ürün olduğunu ve etkisinin genellikle iki-üç gün içinde görülebileceğini açıklamaktadır. [6]
Karnıyarık otu tohumu hızlı çalışan uyarıcı bir ürün değildir. Düzenli suyla birlikte kullanıldığında bağırsak düzenine destek olur. Kullanımdan hemen sonra sonuç beklemek veya önerilenden fazla tüketmek doğru değildir.
Karnıyarık otu tohumu şu kişilerin dikkatli kullanması gereken bir üründür:
İlaçlarla aynı anda alınması emilimi etkileyebileceği için kullanım aralığı ürün bilgisine ve sağlık uzmanı önerisine göre belirlenmelidir.
İçindekilere dönKarnıyarık otu tohumu kabuğu mutlaka yeterli suyla kullanılmalıdır. Sıvıyla temas ettiğinde hızla şiştiği için kuru biçimde yutulmamalı ve hazırlandıktan sonra bekletilmeden tüketilmelidir. Ardından ek su içmek önemlidir. [6][7]
Kullanım miktarı ürünün formuna ve etiket talimatına göre değişebilir. Bu nedenle genel bir ölçüyü bütün ürünlere uygulamak doğru değildir. İlk kullanımda düşük miktarla başlamak ve toleransa göre kademeli ilerlemek gaz ve şişkinlik riskini azaltabilir.
Kullanım sırasında şu kurallara dikkat edilmelidir:
Karnıyarık otu tohumu, yetersiz beslenmenin yerine geçen bir ürün değildir. Sebze, meyve, tam tahıl, su ve hareketten oluşan bağırsak dostu düzenin bir parçası olarak değerlendirilmelidir.
İçindekilere dönYeterli sıvı alımı dışkının yumuşak kalmasına yardımcı olur. Özellikle lif tüketimi artırıldığında sıvı ihtiyacının karşılanması önemlidir. Ancak tek seferde çok fazla su içmek yerine gün içine yayılmış düzenli tüketim daha uygulanabilir bir yöntemdir.
Sabah iki bardak su içip gün boyunca hiç su içmemek yeterli olmayabilir. Çalışma masasının yanında su bulundurmak, öğünlerle ve aralarda su tüketmek düzen oluşturmayı kolaylaştırabilir.
Çay ve kahve de sıvı içerir ancak suyun tamamen yerine geçirilmemelidir. Şekerli içecekler ise sıvı sağlamalarının yanında yüksek enerji içerebilir. Böbrek veya kalp hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler tüketim miktarını doktorlarıyla belirlemelidir.
İçindekilere dönFiziksel aktivite bağırsak hareketlerinin desteklenmesine yardımcı olabilir. Günün büyük bölümünü oturarak geçirmek, özellikle yeterli lif ve sıvı da alınmıyorsa kabızlığı kolaylaştırabilir.
Egzersiz için mutlaka ağır bir antrenman yapmak gerekmez. Yemekten sonra kısa yürüyüş, gün içinde merdiven kullanmak ve masa başından düzenli kalkmak günlük hareketi artırır.
Örneğin öğle yemeğinden sonra doğrudan masaya dönmek yerine 10–15 dakikalık yürüyüş yapmak hem sindirim hem de genel hareket düzeyi açısından faydalı bir alışkanlık olabilir. Ancak yeni başlayanlar ve sağlık sorunu bulunan kişiler egzersiz yoğunluğunu kendilerine uygun belirlemelidir.
İçindekilere dönBazı bitkisel ürünler bağırsak hareketleri üzerinde etkili olabilir. Ancak bütün bitki çayları aynı değildir ve “doğal” olması, sınırsız veya herkes için güvenli olduğu anlamına gelmez.
Özellikle sinameki içeren ürünler uyarıcı etki gösterebilir. Uzun süreli ve kontrolsüz kullanım karın krampları, ishal ve sıvı-elektrolit dengesizlikleri oluşturabilir. Bu tür ürünler günlük bağırsak düzeninin tek çözümü hâline getirilmemelidir.
Diyetisyenden’deki sindirim ve bitki çayı seçeneklerini diyetisyen onaylı diyet ürünleri sayfasında inceleyebilirsiniz. Ürün içeriği, kullanım süresi ve kişisel sağlık durumu değerlendirilmeden yalnızca “bağırsak çalıştıran çay” ifadesine göre seçim yapılmamalıdır.
Sindirim destekli ürünleri inceleyin İçindekilere dönKabızlıkta bütün yiyecekleri yasaklamak gerekmez. Ancak lif bakımından düşük, fazla işlenmiş ve sebze-meyvenin yerini alan yiyeceklerin sık tüketilmesi bağırsak düzenini zorlaştırabilir.
Sınırlandırılması yararlı olabilecek seçenekler şunlardır:
Örneğin sabah simit, öğlen beyaz ekmekli sandviç, akşam makarna tüketip gün boyunca sebze ve meyve yemeyen biri yalnızca bir bardak bitki çayıyla bağırsak düzenini düzeltemeyebilir. Sorun tek öğünde değil, günün toplam düzenindedir.
İçindekilere dönKısa süreli kabızlık çoğu zaman yaşam tarzı düzenlemeleriyle düzelebilir. Ancak bazı belirtiler bulunduğunda evde çözüm aramak yerine sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.
Aşağıdaki durumlarda tıbbi değerlendirme önerilir:
NIDDK, rektal kanama, dışkıda kan veya sürekli karın ağrısı gibi belirtilerde doktora başvurulmasını önermektedir. [2]
Beslenme ve bağırsak düzeninizin kişisel olarak değerlendirilmesi için Uzman Diyetisyen Faysal Sili ile görüşme seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz.
Diyetisyen görüşmesi talep edin İçindekilere dönKabızlığın nedenine göre çözüm değişir. Yeterli su, lif, hareket ve tuvalet düzeni temel adımlardır. Şiddetli veya uzun süren kabızlıkta hızlı çözüm için rastgele ürün kullanmak yerine sağlık uzmanına başvurulmalıdır.
Kahvaltı, sıcak içecek, su ve kısa hareket bazı kişilerde bağırsak refleksini destekleyebilir. Kahvaltı sonrasında tuvalete zaman ayırmak yararlı olabilir. Tek bir besinin herkeste aynı etkiyi göstermesi beklenmez.
Kuru erik lif ve doğal şeker alkolleri içerdiği için bazı kişilerde bağırsak hareketlerini destekleyebilir. Porsiyon kontrollü tüketilmeli ve yeterli su içilmelidir. Diyabet veya özel beslenme gereksinimi bulunan kişiler miktarı uzmanla belirlemelidir.
Kullanım süresi ve miktarı ürün bilgisine ve kişinin durumuna göre değişir. Yeterli suyla kullanılmalı, yutma güçlüğü veya bağırsak tıkanıklığı şüphesinde kullanılmamalıdır. Düzenli ilaç kullananların sağlık uzmanına danışması gerekir.
Kahve bazı kişilerde bağırsak hareketlerini uyarabilir ancak kabızlık tedavisi değildir. Aşırı tüketim çarpıntı, uykusuzluk veya mide şikâyeti oluşturabilir. Su ve lif düzeninin yerine geçirilmemelidir.
Tek başına gün sayısı yeterli değildir; kişinin normal düzeni ve eşlik eden belirtiler önemlidir. Şiddetli ağrı, kusma, gaz çıkaramama veya kanama varsa beklemeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
[1] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Definition & Facts for Constipation
Kabızlığın tanımı ve haftada üçten az bağırsak hareketi gibi temel değerlendirme ölçütleri.
https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/constipation/definition-facts
[2] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Symptoms & Causes of Constipation
Kabızlığın belirtileri, nedenleri ve sağlık kuruluşuna başvurulması gereken durumlar.
https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/constipation/symptoms-causes
[3] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Treatment for Constipation
Kabızlıkta yaşam tarzı değişiklikleri ve tedavi seçenekleri.
https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/constipation/treatment
[4] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Eating, Diet & Nutrition for Constipation
Lifli besinler ve beslenmenin kabızlık üzerindeki etkileri.
https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/constipation/eating-diet-nutrition
[5] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Treatment of Bowel Control Problems
Psyllium gibi lif takviyelerinin bazı bağırsak sorunlarında kullanımı.
[6] NHS — About Fybogel, Ispaghula Husk
Ispaghula kabuğunun lif içeriği, etki süresi, sıvıyla kullanımı ve yan etkileri.
https://www.nhs.uk/medicines/fybogel-ispaghula-husk/about-fybogel-ispaghula-husk/
[7] East and North Hertfordshire NHS Trust — Ispaghula Husk
Ispaghula kabuğunun sıvıyla kullanılması, yatmadan hemen önce alınmaması ve etki süresi.
İçindekilere dön
Kilo verme sürecinde kan değerleri neden değerlendirilir? Ferritin, B12, D vitam…
Detoks suyu mu içmeli, detoks spreyi mi kullanmalı? Diyetisyen gözüyle iki yönte…
Bir ayda 10 kilo vermek mümkün mü? Sağlıklı kilo verme hızı, hızlı kilo vermenin…
Tatlı isteği bazen öğleden sonra çalışırken, bazen akşam yemeğinden hemen sonra,…
Metabolizma nasıl hızlandırılır sorusu özellikle kilo vermesi yavaşlayan veya “E…
