Karın şişkinliği, kişinin karnında doluluk, gerginlik veya normalden daha büyük görünme hissi yaşamasıdır. Bazen dar gelen bir pantolonla, bazen yemekten sonra kemeri gevşetme ihtiyacıyla, bazen de gün boyunca devam eden gaz ve baskı hissiyle kendini gösterebilir. Şişkinlik çoğu kişide zaman zaman görülse de sık tekrarladığında günlük yaşamı ve beslenme düzenini etkileyebilir.
Karın şişkinliği her zaman kilo almak veya vücutta ödem bulunması anlamına gelmez. Sindirim sisteminde gaz birikmesi, hava yutmak, hızlı yemek, kabızlık, bazı karbonhidratların tam sindirilememesi, hazımsızlık veya irritabl bağırsak sendromu gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Sindirim sistemindeki gazın bir bölümü yutulan havadan, bir bölümü ise kalın bağırsaktaki bakterilerin bazı karbonhidratları parçalamasından oluşur.
Karın şişkinliği, karında doluluk, basınç veya gerginlik hissidir. Bazı kişilerde karın çevresinde gözle görülür büyüme olurken bazı kişiler yalnızca içeriden gelen bir şişkinlik hisseder. Geğirme, gaz çıkarma ve karında sesler de eşlik edebilir.
Gaz ve bazı gaz belirtileri sindirim sisteminin normal parçalarıdır. Ancak belirtilerin sık tekrarlanması, kişiyi rahatsız etmesi veya günlük faaliyetleri etkilemesi durumunda nedenin değerlendirilmesi gerekir.
Örneğin öğle yemeğinden sonra hafif bir doluluk kısa sürede geçebilir. Buna karşılık her öğünden sonra pantolonun belirgin biçimde sıkması, ağrı oluşması veya şişkinliğin gece boyunca devam etmesi daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.
İçindekilere dönKarın şişkinliğinin birçok nedeni olabilir. Hızlı yemek ve hava yutmak, gazlı içecek tüketmek, kabızlık, bazı besinlere karşı hassasiyet, hazımsızlık ve irritabl bağırsak sendromu sık karşılaşılan nedenler arasındadır. Hazımsızlık; üst karında rahatsızlık, erken doyma, yemekten sonra aşırı doluluk, bulantı, geğirme ve şişkinlik gibi belirtilerle görülebilir.
Karın şişkinliğine neden olabilecek durumlar şunlardır:
Aynı yiyecek herkeste şişkinliğe neden olmaz. Bir kişi süt içtikten sonra belirgin gaz yaşayabilirken başka biri hiçbir sorun yaşamayabilir. Bu nedenle uzun yasak listeleri uygulamak yerine kişisel belirtilerin hangi besinlerle ilişkili olduğu takip edilmelidir.
İçindekilere dönGaz ve karın şişkinliği ilişkili olsa da aynı şey değildir. Gaz, sindirim sistemindeki havayı ve diğer gazları ifade eder. Şişkinlik ise kişinin karında hissettiği doluluk ve gerginliktir.
Sindirim sistemine hava yutma yoluyla gaz girebilir. Ayrıca kalın bağırsaktaki bakteriler, ince bağırsakta tamamen sindirilmeyen bazı karbonhidratları parçalarken gaz üretebilir.
Bazı kişiler fazla gaz çıkardığı hâlde belirgin şişkinlik yaşamaz. Bazıları ise gaz miktarı çok yüksek olmadan yoğun şişkinlik hissedebilir. Bağırsak hassasiyeti ve gazın bağırsak içinde ilerleyişi, belirtilerin şiddetini etkileyebilir.
İçindekilere dönYemekten sonra şişkinlik, öğünün miktarı, tüketim hızı ve içerdiği besinlerle ilişkili olabilir. Çok büyük bir porsiyon tüketildiğinde mide genişler ve kişi doğal olarak doluluk hisseder. Ancak küçük porsiyonlarda bile sürekli ve rahatsız edici şişkinlik yaşanması farklı nedenleri düşündürebilir.
Örneğin öğle arasında yalnızca 15 dakikası olan biri yemeğini hızla tüketip üzerine gazlı içecek içerse hem daha fazla hava yutabilir hem de midesinde doluluk yaşayabilir. Akşam eve çok aç dönüp büyük bir porsiyonu kısa sürede yemek de benzer biçimde şişkinliği artırabilir.
Yemek sonrası şişkinliği değerlendirirken şu noktalar not edilebilir:
Bir beslenme ve belirti günlüğü tutmak, tekrar eden ilişkilerin fark edilmesini kolaylaştırabilir. Ancak çok sayıda besini kendi başına uzun süre diyetten çıkarmak beslenme yetersizliğine neden olabilir.
İçindekilere dönHızlı yemek, daha fazla hava yutulmasına ve midenin kısa sürede büyük miktarda yiyecekle dolmasına neden olabilir. Bu durum geğirme, gaz ve şişkinlik hissini artırabilir. Gaz belirtilerinin azaltılmasında daha az hava yutmaya yönelik davranış değişiklikleri önerilebilir.
Hızlı yemeyi azaltmak için:
Özellikle iş yerinde yemeği bilgisayar başında bitirmek, kişinin ne kadar hızlı ve ne kadar çok yediğini fark etmesini zorlaştırır. Mümkün olduğunda masadan ayrılıp öğüne odaklanmak hem yeme hızını hem de porsiyon farkındalığını iyileştirebilir.
İçindekilere dönKabızlık, karında doluluk, gaz ve şişkinlik hissine neden olabilir. Bağırsak içeriğinin yavaş ilerlemesi, kişinin tam boşalamama ve karında baskı hissetmesine yol açabilir.
Örneğin birkaç gündür tuvalete çıkamayan biri yemeklerden sonra daha belirgin şişkinlik yaşayabilir. Böyle bir durumda yalnızca gaz yapan besinleri çıkarmak yerine kabızlığın nedenleri ve bağırsak düzeni değerlendirilmelidir.
Kabızlıkla birlikte şişkinlik yaşayan kişilerde:
Lif her zaman bir anda yükseltilmemelidir. Fazla miktarda ve hızlı artırılan lif bazı kişilerde gaz ve şişkinliği daha da artırabilir. Değişiklikler kademeli yapılmalı ve yeterli sıvıyla desteklenmelidir.
Kabızlık hakkında daha ayrıntılı bilgi için site içindeki “Kabızlık Nasıl Geçer? Bağırsakları Çalıştıran Besinler Nelerdir?” yazısına bağlantı verilmelidir.
İçindekilere dönBazı karbonhidratlar ince bağırsakta tamamen sindirilmeyebilir. Kalın bağırsaktaki bakteriler bu karbonhidratları parçalarken gaz oluşabilir. Ancak hangi besinin belirti oluşturduğu kişiden kişiye değişir.
Bazı kişilerde şişkinliği artırabilen yiyecek ve içecekler şunlardır:
Bu besinlerin tamamını herkesin hayatından çıkarması gerekmez. Baklagiller ve sebzeler sağlıklı beslenmenin önemli parçalarıdır. Sorun yaşanıyorsa porsiyon azaltılabilir, pişirme yöntemi değiştirilebilir veya tüketim sıklığı kişiye göre düzenlenebilir.
Örneğin nohut yemeği tüketildiğinde şişkinlik yaşayan biri nohudu tamamen bırakmak yerine daha küçük porsiyonla başlayabilir. Islatma suyunu değiştirmek, iyi pişirmek ve öğünde birden fazla gaz oluşturabilecek besini bir araya getirmemek yardımcı olabilir.
İçindekilere dönKarın şişkinliğinin giderilmesi, nedenine göre değişir. Genel olarak daha yavaş yemek, büyük porsiyonları azaltmak, gazlı içecekleri sınırlamak, kabızlığı düzenlemek ve kişisel tetikleyicileri belirlemek yararlı olabilir. NIDDK, gaz belirtilerini azaltmak için daha az hava yutma, beslenme değişiklikleri ve gerektiğinde sağlık uzmanının önereceği tedavilerin kullanılabileceğini belirtmektedir.
Karın şişkinliğini azaltmak için şu yöntemler uygulanabilir:
Lokmaları iyi çiğnemek ve öğünü acele etmeden tüketmek hava yutmayı azaltabilir.
Uzun süre aç kalıp tek öğünde fazla yemek şişkinliği artırabilir.
Gazlı içecekler sindirim sistemindeki gaz miktarını artırabilir.
Düzenli dışkılama sağlanmadan şişkinlik devam edebilir.
Yemek sonrasında yapılan hafif yürüyüş sindirim sürecini destekleyebilir.
Hangi besinlerin, ne miktarda tüketildiğinde belirti oluşturduğunu not edin.
Bu alışkanlıklar daha fazla hava yutulmasına yol açabilir.
Özellikle akşam geç saatte tüketilen ağır yemekler doluluk hissini artırabilir.
Bağırsak ve beyin arasındaki etkileşim nedeniyle stres sindirim belirtilerini etkileyebilir.
Şişkinlik birkaç gün içinde düzelmiyor veya sık tekrarlıyorsa yalnızca evde yöntem denemek yerine nedenin belirlenmesi gerekir.
İçindekilere dönŞişkinliği azaltmak için her zaman özel bir ürün kullanmak gerekmez. Günlük öğün düzenindeki küçük değişiklikler önemli fark oluşturabilir.
Uygulanabilecek alışkanlıklar şunlardır:
Örneğin akşam eve çok aç dönüp büyük bir porsiyon yemek yerine öğleden sonra ihtiyaç varsa planlı bir ara öğün yapılabilir. Böylece akşam yemeği daha kontrollü tüketilir ve kısa sürede midenin aşırı doldurulması önlenebilir.
NIDDK, gaz belirtilerinde yeme ve içme alışkanlıklarının ya da beslenmenin değiştirilmesinin yardımcı olabileceğini ve gerekirse doktor veya diyetisyen desteği alınabileceğini belirtmektedir.
İçindekilere dönBazı bitki çayları sıcak bir içecek olarak rahatlama sağlayabilir ve şekersiz içecek alternatifi oluşturabilir. Ancak bütün bitki çaylarının şişkinliği kesin biçimde giderdiği söylenemez. Ürünlerin içerikleri, kullanım miktarları ve kişiye uygunluğu farklıdır.
Bitkisel ürün seçerken:
Diyetisyenden’de bulunan bitki çaylarını ve sindirim düzenini desteklemeye yönelik seçenekleri diyetisyen onaylı diyet ürünleri sayfasından inceleyebilirsiniz. Bir ürünün “bitkisel” olması, herkes için sınırsız ve risksiz olduğu anlamına gelmez.
Bitki çayı ve diyet ürünlerini inceleyin İçindekilere dönProbiyotiklerin etkisi üründeki mikroorganizma türüne, miktarına ve kişinin yaşadığı sorunun nedenine göre değişir. Her probiyotik aynı değildir ve bir kişide yararlı olan ürün başka bir kişide aynı sonucu vermeyebilir.
Yoğurt ve kefir bazı kişiler tarafından iyi tolere edilirken laktoza karşı hassasiyeti olan kişilerde süt ürünleri şişkinliği artırabilir. Bu nedenle “Probiyotik herkesin şişkinliğini geçirir” şeklinde genel bir sonuç çıkarılmamalıdır.
Uzun süre devam eden şişkinlikte rastgele probiyotik kullanmak yerine belirtilerin kabızlık, besin hassasiyeti, irritabl bağırsak sendromu veya başka bir nedenle ilişkili olup olmadığı değerlendirilmelidir.
İçindekilere dönÖdem, dokular arasında sıvı birikmesidir ve ayaklarda, bacaklarda, ellerde veya yüzde şişlik görülebilir. Karın şişkinliği ise daha çok sindirim sistemi, gaz, bağırsak içeriği ve karın içindeki doluluk hissiyle ilişkilidir.
Sabah yüzüklerin sıkması, ayakkabıların dar gelmesi veya ayak bileklerinde iz oluşması ödemle ilişkili olabilir. Yemek sonrasında karında gerginlik, gaz ve geğirme yaşanması ise sindirim kaynaklı şişkinliği düşündürebilir.
İki durum aynı anda da görülebilir. Özellikle sürekli veya nedeni açıklanamayan şişliklerde yalnızca bitki çayı kullanarak sonuç almaya çalışmak yerine sağlık değerlendirmesi yapılmalıdır.
Ödem hakkında daha ayrıntılı bilgi için site içindeki “Ödem Nasıl Atılır? Ödem Attıran Yöntemler Nelerdir?” yazısına bağlantı verilmelidir.
İçindekilere dönKarın şişkinliği çoğu zaman geçici ve günlük alışkanlıklarla ilişkili olabilir. Ancak sık tekrarlaması, uzun sürmesi veya başka belirtilerle birlikte görülmesi durumunda doktora başvurulmalıdır.
Şu durumlarda tıbbi değerlendirme gerekir:
NHS, şişkinliğin sık görülmesi veya beslenme değişikliklerine rağmen devam etmesi durumunda tıbbi yardım alınmasını; bazı eşlik eden belirtilerde daha hızlı değerlendirme yapılmasını önermektedir.
Beslenme düzeninizin ve şişkinliği tetikleyebilecek günlük alışkanlıkların değerlendirilmesi için Uzman Diyetisyen Faysal Sili hakkında bilgi alabilirsiniz.
Diyetisyen görüşmesi seçeneklerini inceleyin İçindekilere dönÇözüm şişkinliğin nedenine bağlıdır. Hızlı yemek veya büyük porsiyon sonrası oluşan şişkinlikte hafif yürüyüş, gazlı içeceklerden kaçınmak ve sonraki öğünü daha küçük tutmak yardımcı olabilir. Şiddetli ağrı veya uzun süren şikâyette evde çözüm aranmamalıdır.
Gece geç saatte büyük öğün tüketmek, kabızlık, gaz oluşumu veya sindirim sistemi sorunları sabah şişkinliğine katkıda bulunabilir. Şişkinlik her sabah tekrarlıyorsa beslenme ve belirtiler birlikte değerlendirilmelidir.
Yeterli su tüketimi kabızlığın önlenmesine ve bağırsak düzenine katkı sağlayabilir. Ancak tek başına su, her tür şişkinliği geçirmez. Çok kısa sürede aşırı miktarda su içmek de doluluk hissini artırabilir.
Yoğurt bazı kişiler tarafından rahat tüketilebilir. Laktoza hassasiyeti olan kişilerde ise gaz ve şişkinlik oluşturabilir. Etki kişiden kişiye değiştiği için belirtiler takip edilmelidir.
Gazlı maden suyu bazı kişilerde geğirmeyi artırarak geçici rahatlık hissi verebilir ancak içerdiği gaz şişkinliği de artırabilir. Sodyum içeriği ve tüketim miktarı dikkate alınmalıdır.
Sürekli şişkinliğin birçok daha yaygın nedeni vardır ve tek başına kanser anlamına gelmez. Ancak açıklanamayan kilo kaybı, kanama, sürekli ağrı veya giderek artan belirtiler varsa doktor değerlendirmesi gerekir.
Stres, bağırsak-beyin etkileşimi üzerinden sindirim belirtilerini etkileyebilir. Özellikle irritabl bağırsak sendromunda stres dönemlerinde şişkinlik ve ağrı artabilir. Ancak belirtiler yalnızca strese bağlanmadan diğer nedenler de değerlendirilmelidir.
[1] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Gas in the Digestive Tract
Gaz, geğirme ve karın şişkinliği gibi sindirim sistemi belirtileri hakkında genel bilgiler.
[2] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Symptoms & Causes of Gas
Sindirim sistemine hava girişi ve bağırsak bakterilerinin karbonhidratları parçalaması sonucu oluşan gazın nedenleri.
[3] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Eating, Diet & Nutrition for Gas
Gaz ve şişkinliği azaltmak amacıyla uygulanabilecek beslenme ve yeme alışkanlığı değişiklikleri.
[4] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Treatment for Gas
Hava yutmayı azaltma, beslenme düzenlemeleri ve gaz belirtilerinin tedavisine ilişkin bilgiler.
[5] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Indigestion
Hazımsızlıkla birlikte görülebilen erken doyma, aşırı doluluk, şişkinlik, bulantı ve geğirme belirtileri.
[6] NHS — Bloating
Karın şişkinliğinin yaygın nedenleri, evde uygulanabilecek yöntemler ve sağlık yardımı alınması gereken durumlar.
[7] NHS — Irritable Bowel Syndrome
İrritabl bağırsak sendromunda görülebilen karın ağrısı, şişkinlik, ishal ve kabızlık belirtileri.
İçindekilere dön
Kilo verme sürecinde kan değerleri neden değerlendirilir? Ferritin, B12, D vitam…
Detoks suyu mu içmeli, detoks spreyi mi kullanmalı? Diyetisyen gözüyle iki yönte…
Tatlı isteği bazen öğleden sonra çalışırken, bazen akşam yemeğinden hemen sonra,…
Metabolizma nasıl hızlandırılır sorusu özellikle kilo vermesi yavaşlayan veya “E…
Kabızlık, yalnızca birkaç gün tuvalete çıkamamak anlamına gelmez. Dışkının sert …
İştah nasıl kesilir sorusu, özellikle gün içinde sürekli acıkan, akşam saatlerin…
Bir ayda 10 kilo vermek mümkün mü? Sağlıklı kilo verme hızı, hızlı kilo vermenin…
